Luftëtari: Çfarë i mësuan mjekësisë dy poetë rreth zgjedhjes

Një fotografi, 1977

Një grua qëndron jashtë, me bustin zbuluar, me krahët e ngritur gjerë drejt qiellit. Në njërën anë të gjoksit të saj ndodhet një gji. Në anën tjetër është një plagë mastektomie dhe përgjatë saj, një degë e tatuar.

Fotografia u realizua në vitin 1977 nga Hella Hammid. Gruaja është poetja dhe novelistja Deena Metzger. E riprodhuar si poster me titullin Luftëtari, ajo udhëtoi shumë larg qarqeve që e ndanë për herë të parë, dhe është ende një nga imazhet më të njohura gjerësisht të jetës pas kancerit të gjirit.

Afro pesëdhjetë vjet më vonë, ai mbetet një pikënisje e dobishme për një pyetje që çdo tetor tenton të turbullohet: çfarë do të thotë për një grua të zgjedhë se si duket trupi i saj pas operacionit?

Deena Metzger: duke refuzuar të fshihet

Metzger nuk e bëri fotografinë si një deklaratë kundër ndërhyrjes kirurgjikale. Ajo kishte bërë një mastektomi dhe po jetonte me pasojat e saj. Ajo që refuzoi ishte pritshmëria që ato pasojë të mbaheshin larg syve.

Deena Metzger, Luftëtarja, fotografi nga Hella Hammid, 1977. Me mirësjellje të Deena Metzger dhe Trashëgimisë së Hella Hammid.

Posteri mbante një poezi të shkurtër të saj. Aty ajo shkruan se nuk ka më frikë nga pasqyrat dhe e përshkruan vendin ku dikur kishte pasur gjirin jo si mungesë, bet si vendin e një lloji të ri fuqie. Tatujja e kthen plagën në diçka që shënohet me dashje e jo që fshihet.

Gjesti është i thjeshtë dhe, për kohën e tij, rrënjësor. Në fund të viteve 1970, pritshmëria e zakonshme ishte se një grua do të kthehej nga ndërhyrja kirurgjikale dhe do të rifillonte jetën e saj sikur të mos kishte ndryshuar asgjë e dukshme. Krahët e ngritur të Metzger-it thoshin diçka tjetër: se trupi pas kancerit mund të tregohej, sipas kushteve të saj, dhe se shfaqja e tij ishte një formë autorësie e jo ekspozimi.

Audre Lorde: proteza dhe heshtja

Në vitin 1978 poetja Audre Lorde u diagnostikua me kancer gjiri dhe iu nënshtrua një mastektomie. Dy vjet më vonë ajo botoi Revistat e Kancerit, një libër që kombinon shënimet e ditarit me esetë dhe mbetet një nga tekstet më të cituara mbi këtë temë.

Lorde vendosi të mos mbante protezë. Ajo rrëfen një vizitë në zyrën e kirurgut të saj, ku një infermiere i tha se ardhja pa të ishte e dëmshme për moralin e zyrës. Episodi, në vetvete i vogël, bëhet qendra e argumentit të saj.

Për Lorde, proteza nuk ishte thjesht një objekt. Ajo ishte shenja e një pritshmërie: që një grua që kishte humbur një gji duhet të duket saktësisht si më parë, në mënyrë që askush të mos kishte nevojë të vinte re gjë. Kostoja e kësaj pritshmërie, argumentonte ajo, ishte izolimi. Nëse çdo grua që kishte kaluar një mastektomi dukej sikur nuk kishte ndodhur asgjë, gratë në të njëjtën situatë nuk mund ta njihnin njëra-tjetrën, të ndanin atë që dinin, apo të flisnin hapur për atë që kishin kaluar.

Lorde nuk pretendoi se zgjedhja e saj ishte e duhura për të gjithë. Pretendimi i saj ishte më i ngushtë dhe më jetëgjatë: vendimi se si duket një trup pas kancerit i përket gruas dhe nuk duhet të merret kurrë për të për hir të rehatisë së të tjerëve.

Problemi me fjalën “luftëtar”

Në vitin 1978, në të njëjtin vit me diagnostikimin e Lorde-s, Susan Sontag botoi Sëmundja si metaforë. Edhe vetë Sontag ishte trajtuar për kancer gjiri pak vite më parë. Eseja e saj argumentonte se metapforat që i atribuojmë sëmundjes, përfshirë gjuhën e luftës, pushtimit dhe betejës, nuk janë të padëmshme. Ato i ngarkojnë pacientët me kuptime që ata nuk i kanë zgjedhur dhe mund të sugjerojnë fshehurazi se ata që nuk shërohen thjesht nuk kanë luftuar mjaftueshëm.

Kjo e vendos posterin e Metzger-it dhe librin e Lorde-it në një dritë interesante. Të dyja gratë përqafuan imazhin e luftëtarit. Megjithatë, asnjëra nuk e përdori atë për të përshkruar një betejë kundër një sëmundjeje që mund të fitohej vetëm me vullnet. Luftëtari i tyre ishte dikush që refuzonte të bëhej i padukshëm: një figurë pranie, jo fitoreje.

Dallimi ka ende rëndësi. Pjesa më e madhe e gjuhës së tetorit flet për luftëtarë dhe të mbijetuar, për beteja të fituara dhe të humbura. Paralajmërimi i Sontag-ut, i lexuar krah Metzger-it dhe Lorde-s, sugjeron një fjalor më të kujdesshëm. Guximi është i vërtetë, por ai nuk është i barabartë me shërimin, dhe dinjiteti nuk varet nga rezultati.

Zgjedhja, në praktikë

Mundësitë që i paraqiten një gruaje pas mastektomisë sot janë shumë më të gjera se në vitin 1977. Rindërtimi i bazuar në implante, teknikat e lambove autologe, qasjet onkoplastike dhe mbyllja estetike e sheshtë janë të gjitha pjesë e diskutimit klinik. Disa gra zgjedhin rindërtimin menjëherë, disa më vonë, e disa aspak.

Trashëgimia e Metzger dhe Lorde nuk është një preferencë për njërin apo tjetrin prej këtyre rrugëve. Është parimi që rruga duhet të zgjidhet nga pacientja, plotësisht e informuar, pa presion nga ajo se si të tjerët presin të duket trupi i një gruaje. Ky parim vlen në të dyja drejtimet: rindërtimi nuk duhet të paraqitet kurrë si një detyrim, dhe zgjedhja e tij nuk duhet të lexohet kurrë si mungesë guximi.

Në praktikë, ky zgjedhje bëhet, ose humbet, gjatë konsultës. Ajo varet nga koha, nga shpjegimet e qarta dhe nga fakti nëse një paciente mund të përfytyrojë vërtet se çfarë do të thotë secila mundësi për të. Vizualizimi realist tre-dimensional mund të ndihmojë këtu, nëse përdoret për të informuar dhe jo për të bindur. Një paciente që mund të shohë rezultatet e mundshme dhe t'i diskutojë ato hapur me kirurgun e saj, është në një pozicion më të mirë për të vendosur se çfarë do, duke përfshirë edhe vendimin për të mos bërë rikonstruksion.

Ku qëndron Arbrea

Arbrea Labs u ndërtua mbi një ide të thjeshtë: një vendim për trupin e dikujt është më i lehtë për t'u marrë kur mund të shihet. Sot Simulimet 3D të Arbrea përdoren nga kirurgët në më shumë se 60 vende, si në kirurgjinë estetike ashtu edhe në rikonstruksionin e gjirit.

Në konsultë, Arbrea Suite i lejon kirurgut dhe pacientit të shikojnë së bashku rezultatet e mundshme në trupin e vetë pacientit, e jo në një foto katalogu. Me myArbrea, pacientja mund të rishikojë më pas simulimin në shtëpi, në kohën e saj, dhe të kthehet në takimin e ardhshëm me pyetjet e saj.

Ne besojmë se këto mjete kanë kuptim vetëm brenda parimit që Metzger dhe Lorde mbrojtën. Një simulim nuk është një premtim dhe nuk e zëvendëson gjykimin klinik. Ai është një mbështetje për bisedën, aty për ta bërë zgjedhjen më të qartë, cilado qoftë ajo zgjedhje.

Krahët hapur

Imazhi i një gruaje me krahët e ngritur është i lehtë për t'u shndërruar në një slogan. Fotografia e Metzger-it i reziston kësaj. Ajo nuk u tregon grave të tjera se çfarë të bëjnë; ajo tregon një grua duke bërë atë që ajo kishte vendosur për veten e saj.

Kjo mund të jetë gjëja më e dobishme për t'u bartur në tetor. Vetëdija ka rëndësi, por vetëdija nuk është e barabartë me zgjedhjen. Matësi i vërtetë i progresit është nëse çdo paciente largohet nga dhoma e konsultimit duke e diur se vendimi për trupin e saj është, dhe mbetet, i veti.

Burimet

• Deena Metzger, Luftëtari, poster me fotografi nga Hella Hammid, 1977.
• Audre Lorde, Revistat e Kancerit, San Francisco: Spinsters Ink, 1980.
• Susan Sontag, Sëmundja si metaforë, New York: Farrar, Straus and Giroux, 1978.