Pacienti që ka lëshuar Shpellën e Platonit. Një bisedë me filozofin Prof. Iacono mbi kirurgjinë estetike

Patients arrive with a filtered image of themselves, an expectation of speed, and little sense of what surgery actually involves. Surgeons see it daily. But the language for describing it usually comes from marketing.

So we asked a philosopher instead.

People want to look in real life the way they look on Instagram. What is actually happening there?

Kjo është një nga pyetjet e mëdha të kohës sonë — atë që unë e quaj humbja e kornizës. Është jeta e trillimit që mbizotëron mbi jetën reale.

Unë nuk besoj se trillimi është shpikje e pastër dhe realiteti është e vërtetë e pastër; çështja është pafundësisht më e ndërlikuar. “Trillimi” vjen nga pretendoj, që do të thotë të formësosh, të ndërtosh. Fiktiviteti nuk është gënjeshtër. Ai bëhet i tillë kur nuk paraqitet më si fiktiv, kur nuk ka asnjë kornizë përmes së cilës një njeri të mund të dallojë ndryshimin. Ne jetojmë në një epokë në të cilën kornizat po lirohen. Njerëzit nuk e vënë re më se kur po shikojnë një fiktivitet, një histori, dhe kur po e jetojnë atë.

Të gjithë po bëhemi spektatorë, gjë që do të thotë të jesh i izoluar në errësirë, si në kinema. Kjo prodhon atë që sociologët e quajnë izolim i lidhursa më të lidhur të jemi, aq më të vetmuar jemi.

And how long can that self-deception hold?

It lasts as long as a life lasts.

Jemi zhytur në një shoqëri që mohon kalimet e jetës. Jemi adoleshentë deri në dyzet vjeç; pas dyzet vjeç, ndoshta jemi të rinj. Ne, në mënyrë mjaft patetike, po zhvendosim dimensionet e jetës drejt një lloji vetëmashtimi për të qenit të ri — pjekuria, në rastin më të mirë. Kemi frikë të themi se dikush është i vjetër; përdoren fjalë të tjera, sepse fjala përjetohet si negative. Do të theksoja se në epokat e kaluara të qenit i vjetër ishte një shenjë e mençurisë, jo e vjetërsisë.

Ky mohim i kalimeve të jetës prodhon një gjendje në të cilën ne nuk edukohemi më në lidhjen ndërmjet të kaluarës, të tashmes dhe të ardhmes. Çdo gjë bëhet një e tashme që duket se ripërtërihet dhe në fakt përsëritet. Dhe të jetuarit në një të tashme të përjetshme krijon nevojën për të mohuar transformimet e trupit të vet. Aftësitë transformuese të kirurgjisë ofrojnë një rrugë të lehtë për të zgjidhur greminën midis reales dhe Fiktives.

Iluzioni i rinisë së përjetshme është një avantazh i jashtëzakonshëm, por rrezikon të kthehet në një problem — dhe e them këtë me qetësi. Ekziston një lloj deliriumi të gjithëfuqisë, në të cilin duhet të dukesh gjithmonë i ri. Dhe ka një aspekt të dytë, gjithashtu i lidhur me kohën: sot je mësuar gabimisht të plotësosh çdo nevojë menjëherë.

Të gjitha këto funksionojnë dhe kanë kuptim sepse jetojmë në një shoqëri tregu, ku fuqia e dëshirës zëvendëson kënaqjen e nevojës. Ti nuk zgjedh një objekt sepse ke nevojë për të — nevoja është substrati — por loja e vërtetë është estetike dhe e lidhur me dëshirën. Pika është se dëshirat nuk mund të kënaqen; nevojat mund të kënaqen. Nëse miti është Dua të jem mjaft i fuqishëm për të kënaqur dëshirën, dhe dua ta bëj shpejt., kjo është një tragjedi, sepse ndikimi i parimit të realitetit plagos këtë narcisizëm, i cili për fat të keq është shumë i përhapur sot.

Surgeons tell us their patients now arrive with no real sense of risk, pain or recovery — only the before-and-after grid. Call it the trivialization of the scalpel.

Kjo është pikërisht parimi i realitetit që mbërrin me dhunë.

Modeli estetik i sotëm përcaktohet nga tregu — përcaktohet nga fakti se një mall duhet t'i paraqitet vetvetes si i bukur, tërheqës, intrigues. Kur blini gjalpë, shikoni se nga ka ardhur, çmimin, sigurisht; por ajo që ka vërtet rëndësi është se si është mbështjellë dhe cilat ngjyra janë përdorur. Kjo është loja estetike e lidhur me dëshirën. Është fetishi i mallit, dhe sot ai shtrihet edhe te trupat.

Një mall ka një karakteristikë të veçantë: ai del në skenë. Ai është një aktore. Duhet të tregojë veten, të të provokojë, të të ngjallë dëshirë, përndryshe nuk do ta shesësh. Askush nuk di se ku është prodhuar, kush e ka prodhuar, çfarë pune është investuar në të, çfarë ka ndodhur në të vërtetë. Ti e merr mallin të përfunduar dhe të bukur, e blen dhe largohesh. Elementi kooperativ fshihet pas atij spektakolar. Estetika, në këtë kuptim, bëhet një instrument fshehjeje — dhe me këtë nuk dua të them që bukuria nuk është e nevojshme në jetë. Përkundrazi.

Këtu ka një faktor tjetër, i lidhur sërish me shoqërinë e dëshirës në të cilën estetika ka sundim absolut: ajo propozon një model të saktë të trupit — të dobët, të ri. Kjo është një estetikë e përcaktuar historikisht, jo e përjetshme. Deri para dyzet apo pesëdhjetë vjetësh, gruaja e dobët nuk konsiderohej erotike; rrudhat dhe shenjat e pjekurisë mbartnin një kuptim krejtësisht të ndryshëm nga ai që u është caktuar atyre tani. Pjesa më e madhe e kësaj vjen nga një kulturë e estetikës, nga ideja se ne duhet ta ndalim kohën. Dhe jo vetëm ta ndalim, por ta ndalim në një moshë të caktuar — gjë që është qesharake, dhe një stereotip mbizotërues.

You have written about “intermediate worlds.” Is social media one of them?

Botët e ndërmjetme — tani të zbatuara në fusha si neurorehabilitimi kognitiv dhe arsimi i fëmijërisë — janë marrëdhënie me një fuqi shumë të fortë simbolike, dhe ato lindin jo vetëm midis qenieve njerëzore, por edhe midis mamiferëve të lartë. Përmes këtyre marrëdhënieve ndërtohen botë, të cilat mund të jenë krejtësisht fiktive. Loja është një shembull: një botë që ndërtoni në mënyrë fiktive.

Loja është themelore për fëmijët sepse i stërvit ata të hyjnë dhe të dalin nga kontekstet, të lëvizin brenda dhe jashtë kornizave. Kur një vajzë e vogël luan se është nënë me kukullën e saj, ajo e di shumë mirë që nuk ka një të porsalindur, por një kukull; ajo e di që nuk është nëna, por përfaqësimi i nënës. Ajo është plotësisht e vetëdijshme për lojën. Është pikërisht kjo vetëdije që i jep asaj zotërimin e kontekstit, sepse në një moment ajo del prej tij dhe e di shumë mirë se është vajza që është. Fëmija që luan ushtar është i njëjti. Loja na stërvit në këtë vetëdije.

Në rrjetet sociale, kjo vetëdije për kapërcimin e kornizave humbet. Është sikur të ishim në një film të madh në errësirë, dhe në një moment të caktuar filmi ngadalë shndërrohet në shpellën e Platonit. Në shpellë janë ata që kanë harruar, ose nuk kanë parë kurrë, botë të tjera, dhe që besojnë se kjo është bota e vërtetë. Aftësia krahasuese me botën tjetër nuk ekziston më.

Nëse e jeton kështu, humbësh cepin e syrit tënd — aftësinë për të jetuar realitetin dhe fikcionin njëkohësisht. Merrni një film horror: kur keni frikë, çfarë bëni? Ktheni kokën dhe shikoni ulëset. I kujtoni vetes se ekziston një kontekst, një kornizë. Problemi nuk është të kesh një jetë në Instagram dhe një jetë të vërtetë. Problemi është humbja e kufijve.

Merre teatrin. Unë blej një biletë, pres që dritat të ulen tri herë, sepse kam bërë një pakt me regjisorin dhe aktorët, dhe ky pakt është i vetëdijshëm. Është një akt vërtetësie: se ti, spektatori, po pezullon — siç thotë Coleridge — mosbesimin, përkohësisht dhe me vetëdije. Ose siç u shpreh Bateson: “Pa kontekst, nuk ka kuptim.”

A profile is really just a way of narrating yourself. And at some point we start believing the narration.

Kjo është absolutisht e vërtetë, por hap një problem: a është rrëfim i vërtetë? Çfarë është rrëfimi?

Mund të hapet një diskutim i gjatë këtu, sepse narracioni nuk është kënaqësia narcistike e ekspozimit të egos personale. Nëse diçka, është krejt e kundërta. Kur e vë egon time në lojë në narracion, e sjell atë në njëkohësi që nuk është e menjëhershme. Pra ndoshta ke të drejtë: pyetja e vërtetë është të rihapet diskutimi mbi narracionin.

Rrëfimi do të thotë të përdorësh një gjuhë – fotografike, të shkruar, të folur – që ka një kohë dhe ka rregulla; që ka një gramatikë dhe një sintaksë. Duke qenë të vdekshëm, jeta jonë është një ndërveprim i vazhdueshëm midis kufizimeve, normave, ligjeve dhe lëvizjes. Nëse më duhet të ndërtoj një rrëfim, përfshirë edhe atë të vetvetes sime, duhet ta ndërtoj atë në kohë: ai duhet të ketë një të kaluar, një të tashme dhe një të ardhme.

Kur Herakliti thotë “Unë kam kërkuar veten time,” ai do të thotë se unë kam gjurmuar veten time; dhe duke gjurmuar jetën time, përfshirë edhe përmes rrëfimit të saj, kam gjetur diçka që është e ndryshme nga unë — sepse unë kam kryer operacionin e të menduarit se ajo që është ndryshe-nga-unë, myja ime, është tjetër, është një alteritet. Nëse nuk e bëni atë plagë të alteritetit kundër së cilës matni veten, ju përfundoni ose duke njohur vetëm fantizmën e egos tuaj, ose duke u derdhur në çmenduri.

Pse ka sot një paaftësi kaq të përhapur për të shkruar? Nuk besoj se kjo varet nga shkollat. Është paaftësia për të pritur dhe për ta lidhur mendjen me sintaksën. Të mos diturish se si të trajtosh sintaksën është një fakt mendor: gjuha është kohë dhe ajo ndërtohet mbi kufizime. Kreativiteti duhet të ketë kufizime brenda të cilave të zhvillohet. Krijimtaria duhet të ketë rregulla, përndryshe ajo bëhet çmenduri, delir — hyn në patologjik. Çfarë e dallon imagjinatën nga deliri? Pikërisht ndjenja e kufirit.

Do të këmbëngulja në këtë problem të rrëfimit, sepse sot duhet të luftojmë fort për ta mbrojtur atë. Nuk është e vërtetë se rrëfimi është zhdukur. Është se këto forma të reja sociale të rrëfimit duhet të nënkuptojnë një edukim në elementin narrativ. Ekspozimi i vazhdueshëm i egos ndaj vetvetes është një formë e narcisizmit të pakontrolluar.

What changes when the reference point is no longer a mirror, but an altered image?

Ka një problem: imazhet e modifikuara të bëjnë të harrosh trupin. Sa më shumë që imazhet të tregojnë trupin, aq më tepër ai trup bëhet në imagjinatë zëvendësues i trupit të vërtetë — një trup që merr frymë, që djersitet, që jeton.

Kjo madje mund të përfundojë në perversitet, sepse mund të arrini t'i preferoni trupat që janë plotësisht të transformuar. Mendoni për mangën në regjistrin pornografik. Manga, megjithëse e stilizuar, lejon intensitete ekspresive erotike që tejkalojnë kufijtë e çdo trupësie, ndërkohë që përfaqëson ende aktivitetin trupor. Trupi është një trup metabolik: ai jeton, merr frymë, mban erë. Është diçka krejtësisht e ndryshme nga këto modele të pastra, me shkëlqim, të përsosura. Kjo është një formë fetišizmi, dhe fetišizmi nuk është gjë tjetër veçse një zëvendësim. Ju arrini ta preferoni fiksionin dhe të dëshironi që trupi juaj t'i përshtatet atij modeli. Është një përfaqësim i trupit që zë vendin e vetë trupit.

Së dyti, ekziston problemi i imazheve. Imazhet janë gjithmonë të përcaktuara historikisht dhe mund të lexohen përmes shoqërisë që i prodhon ato. Në shoqëritë e varfra, shëndosha ishte e bukur dhe rrumbullakësia ishte e mrekullueshme; në shoqëritë e pasura, dhjami është diçka për t'u refuzuar, një shenjë varfërie. Mendoni për modelet e modës — francezët i quajnë ata manikinë, i cili mbart një kuptim mjaft të fortë. Trupi bëhet një mjet për të mbajtur rrobat, e jo anasjelltas. Ekziston një përmbysje e mjeteve dhe qëllimeve: rrobat nuk e përmirësojnë më trupin, trupi përmirëson rrobat. Dhe sot dobësia, ky stilizim absolut, kërkon një ushtrim shumë të fortë të vullnetit.

Demand for labiaplasty has surged worldwide. Why, in a society supposedly free of sexual taboos, are so many people embarrassed by how their own bodies look?

Është një formë homogenizimi konformist. Modeli pornografik është bërë vendi i të mësuarit për gratë e reja dhe burrat e rinj. Pyetja ime është: çfarë bëhet me erotizmin? Nuk do të thosha se është parimi i vëzhguesit fshehurazi (voyeur), por është afër. Duhet të shohësh — dhe atëherë trupësia nuk ka më rëndësi. Është një tepri e modelit të dukjes.

Dhe ka kontradikta, sepse mosfunksionimi erektil, për shembull, është jashtëzakonisht i përhapur, në nivele të gjera. Nga një anë ekziston dëshira e burrit për një penis madhështor; nga ana tjetër, kjo gjendje që duket se prek çdo brez. Njeriu duhet të pyesë se çfarë lloj erotizmi është në veprim këtu. Një takim i mirë seksual është një takim shkrirjeje, në të cilin njerëzit e pranojnë njëri-tjetrin. Nuk janë dy të panjohur që kryejnë një operacion mekanik. Mekanikiteti nuk është një dimension erotik, ai është një dimension performues. Dhe kjo sjell me vete një sërë problemesh: të mosjeqit në lartësinë e duhur, detyrimi për t'iu përshtatur normave — një sërë problemesh të rënda.

Aesthetic surgery and philosophy met today, perhaps for the first time. Was it necessary?

Ishte e nevojshme, sepse fenomene historike, sociale dhe kulturore të këtij lloji duhet të përballen. Nuk është e mendueshme që ne filozofët të merremi me bioetikë dhe jo me kirurgjinë estetike.

Was it enough?

Nuk mjaftonte. Absolutisht jo.