Bệnh nhân rời khỏi hang Plato. Một cuộc trò chuyện với nhà triết học Giáo sư Iacono về phẫu thuật thẩm mỹ

Bệnh nhân đến với một bức ảnh của chính mình được lọc qua một quy trình, với mong muốn nhanh chóng và ít hiểu biết về những gì thực sự liên quan đến phẫu thuật. Các bác sĩ phẫu thuật nhìn thấy điều đó hàng ngày. Nhưng ngôn ngữ để mô tả nó thường xuất phát từ quảng cáo.

Vì vậy, chúng tôi đã nhờ một nhà triết học giải đáp câu hỏi thay cho chúng tôi.

Người ta muốn nhìn thấy những gì mình thấy trên Instagram trong cuộc sống thực. Thực ra thì có chuyện gì xảy ra ở đó không?

Đây là một trong những câu hỏi lớn của thời đại chúng ta — cái mà tôi gọi là Việc mất đi khung hình. Đó là cuộc sống của hư cấu chiếm ưu thế hơn cuộc sống thực.

Tôi không tin rằng văn học hư cấu chỉ là sự sáng tạo thuần túy và sự thật đích thực là sự thật đích thực; vấn đề còn phức tạp hơn nhiều. “Văn học hư cấu” xuất phát từ fingo, có nghĩa là định hình, xây dựng. Truyện không phải là lời nói dối. Nó trở thành như vậy khi không còn là truyện kể nữa, khi không còn có khung cảnh nào để người ta có thể phân biệt được. Chúng ta đang sống trong một thời đại mà những khung cảnh đang dần mờ đi. Con người không còn nhận ra khi họ đang xem một câu chuyện, một truyện kể, hay khi họ đang thực sự sống nó.

Chúng ta đang trở thành những người chỉ là khán giả, nghĩa là bị cô lập trong bóng tối, như trong rạp chiếu phim. Điều này dẫn đến những gì các nhà xã hội học gọi là liên kết với sự cô lập: Chúng ta càng kết nối nhiều, thì chúng ta càng cô đơn hơn.

Và sự tự lừa dối đó có thể kéo dài được bao lâu?

Nó kéo dài như cuộc đời của một người.

Chúng ta đang sống trong một xã hội phủ nhận những giai đoạn của cuộc đời. Chúng ta còn trẻ cho đến bốn mươi; sau bốn mươi, có lẽ chúng ta đã trưởng thành. Chúng ta đang chuyển hướng các khía cạnh của cuộc sống theo một kiểu tự lừa dối tuổi trẻ — ở mức độ tốt nhất, đó là sự trưởng thành. Chúng ta sợ phải nói rằng ai đó đã già; những từ khác được dùng, vì từ đó được cảm nhận như tiêu cực. Tôi muốn chỉ ra rằng trong những thời đại trước đây, việc già là dấu chỉ của sự khôn ngoan, chứ không phải là dấu hiệu của sự lỗi thời.

Việc phủ nhận những sự biến đổi của cuộc sống tạo ra một tình trạng mà trong đó chúng ta không còn được giáo dục về mối liên hệ giữa quá khứ, hiện tại và tương lai. Tất cả trở thành một hiện tại mà dường như đang tái sinh và thực chất lại lặp lại chính mình. Và việc sống trong một hiện tại bất diệt tạo ra nhu cầu phải phủ nhận những sự biến đổi của chính cơ thể mình. Những khả năng biến đổi của phẫu thuật mang lại một con đường dễ dàng để giải quyết khoảng cách giữa thực tại và tưởng tượng.

Tưởng tượng về tuổi trẻ bất diệt là một lợi thế to lớn, nhưng nó có thể trở thành một vấn đề – và tôi nói điều này một cách bình tĩnh. Có một kiểu ảo tưởng về sự toàn năng khiến bạn luôn phải luôn trẻ trung. Và còn có một khía cạnh thứ hai, cũng liên quan đến thời gian: ngày nay, chúng ta được giáo dục sai lầm để đáp ứng mọi nhu cầu ngay lập tức.

Tất cả những điều này đều có ý nghĩa vì chúng ta đang sống trong một xã hội thị trường, nơi sức mạnh của ham muốn thay thế cho việc thỏa mãn nhu cầu. Bạn không chọn một món đồ vật vì bạn cần nó — nhu cầu là chất xúc tác — nhưng trò chơi thực sự lại là thẩm mỹ và gắn liền với ham muốn. Ý tưởng là ham muốn không thể được thỏa mãn; nhu cầu thì có thể. Nếu huyền thoại là Tôi muốn đủ mạnh mẽ để thỏa mãn ham muốn, và tôi muốn làm điều đó nhanh chóng., Đó là một bi kịch, vì nguyên tắc thực tại gây tổn hại cho tính tự ái này, mà thật không may là nó đang rất phổ biến ngày nay.

Các bác sĩ phẫu thuật cho biết bệnh nhân của họ hiện không còn cảm nhận được rõ rệt về nguy cơ, đau đớn hay thời gian phục hồi nữa – chỉ còn lại hình ảnh trước và sau phẫu thuật. Hãy gọi đó là việc làm giản lược quá trình phẫu thuật.

Đây chính là nguyên tắc thực tại xuất hiện cùng với bạo lực.

Mô hình thẩm mỹ ngày nay được xác định bởi thị trường – do thực tế là một mặt hàng phải được trình bày với hình ảnh đẹp đẽ, hấp dẫn và lôi cuốn. Khi bạn mua bơ, bạn sẽ nhìn vào nơi sản phẩm được sản xuất, vào giá cả, tất nhiên; nhưng điều thực sự quan trọng là cách bơ được đóng gói và những màu sắc được sử dụng. Đó là trò chơi thẩm mỹ gắn liền với ham muốn. Đó là hình tượng vật chất, và ngày nay nó còn lan rộng đến các cơ thể nữa.

Một món hàng có một đặc tính riêng: nó xuất hiện trên sàn diễn. Nó là một nữ diễn viên. Nó phải thể hiện bản thân, kích thích bạn, mang lại cho bạn ham muốn, nếu không thì bạn sẽ không bán nó. Không ai biết nó được làm ở đâu, ai đã làm ra nó, những công sức đã được bỏ ra để tạo nên nó, điều gì đã thực sự xảy ra. Bạn nhận được món hàng đã hoàn thiện và đẹp đẽ, bạn mua nó và rời đi. Phần yếu tố hợp tác được ẩn giấu đằng sau phần yếu tố ngoạn mục. Về mặt thẩm mỹ, trong ý nghĩa này, nó trở thành một công cụ để che giấu – và tôi không có ý nói rằng vẻ đẹp không cần thiết trong cuộc sống. Trái lại, nó lại là một công cụ để thể hiện những giá trị đích thực.

Có một yếu tố khác ở đây, một yếu tố liên quan đến xã hội của ham muốn, nơi mà thẩm mỹ chiếm ưu thế tuyệt đối: nó đề xuất một mô hình xác định về cơ thể — người phụ nữ mảnh mai, trẻ trung. Đó là một hình thức thẩm mỹ được xác định về mặt lịch sử, không phải là một hình thức vĩnh cửu. Cho đến bốn mươi hay năm mươi năm trước, người phụ nữ mảnh mai không được coi là gợi cảm; những nếp nhăn và những dấu hiệu của sự trưởng thành mang một ý nghĩa hoàn toàn khác với những gì được định nghĩa cho chúng hiện nay. Phần lớn điều này xuất phát từ nền văn hóa thẩm mỹ, từ ý niệm rằng chúng ta phải ngăn chặn thời gian. Và không chỉ dừng lại ở việc ngăn chặn nó, mà còn phải ngăn chặn nó ở một độ tuổi nhất định — điều này thật buồn cười và là một khuôn mẫu phổ biến.

Bạn đã viết về “các thế giới trung gian”. Liệu mạng xã hội có phải là một trong số đó không?

Các thế giới trung gian — hiện đang được áp dụng trong các lĩnh vực như phục hồi chức năng thần kinh nhận thức và giáo dục trẻ em — là những mối quan hệ có sức mạnh biểu tượng rất mạnh mẽ, và chúng không chỉ phát sinh giữa con người mà còn giữa các loài động vật có vú bậc cao hơn. Thông qua những mối quan hệ này, các thế giới được xây dựng nên, và chúng có thể là những thế giới hư cấu. Trò chơi là một ví dụ: đó là một thế giới mà bạn xây dựng một cách tưởng tượng.

Trò chơi là điều thiết yếu đối với trẻ em vì nó rèn luyện chúng để có thể đi vào và rời khỏi bối cảnh, để di chuyển trong và ngoài các khung cảnh. Khi một cô bé chơi như một người mẹ với búp bê của mình, cô ấy biết rất rõ rằng mình không có một đứa trẻ mới sinh mà chỉ có một búp bê; cô ấy biết rằng mình không phải là người mẹ mà chỉ là một hình tượng của người mẹ. Cô ấy hoàn toàn nhận thức được trò chơi này. Đó là sự nhận thức mang lại cho cô ấy sự thành thạo trong bối cảnh, vì ở một thời điểm nào đó cô ấy bước ra khỏi bối cảnh và biết rất rõ rằng mình chính là đứa trẻ đó. Cô bé chơi vai người lính cũng vậy. Trò chơi rèn luyện cho chúng sự nhận thức này.

Trong mạng xã hội, nhận thức về việc vượt qua ranh giới này bị mất đi. Như thể chúng ta đang ở trong một bộ phim tuyệt vời trong bóng tối, và vào một thời điểm nào đó bộ phim dần chuyển thành hang động của Plato. Trong hang động đó có những người đã quên hoặc chưa bao giờ nhìn thấy những thế giới khác, và những người tin rằng thế giới này là thế giới thực sự. Khả năng so sánh với thế giới khác không còn tồn tại nữa.

Nếu bạn sống theo cách đó, bạn sẽ mất đi khía cạnh của mắt – khả năng đồng thời sống trong thực tại và tưởng tượng. Hãy xem một bộ phim kinh dị: khi bạn sợ hãi, bạn làm gì? Bạn quay đầu nhìn sang chỗ ngồi. Bạn tự nhắc mình rằng có một bối cảnh, một khung cảnh. Vấn đề không phải là sống cuộc sống trên Instagram mà là mất đi những ranh giới.

Hãy đến rạp xem phim. Tôi mua vé, chờ đèn tắt ba lần, vì tôi đã lập giao ước với đạo diễn và các diễn viên. Và giao ước đó là một sự tự nguyện. Đó là một hành động của sự thật: bạn, người xem, đang tạm thời và có ý thức đình chỉ niềm tin – như Coleridge đã nói – hay như Bateson đã diễn tả: “Nếu không có bối cảnh, thì không có ý nghĩa.”

Một hồ sơ cá nhân thực sự chỉ là một cách kể chuyện về bản thân. Và vào một lúc nào đó, chúng ta bắt đầu tin vào câu chuyện đó.

Điều đó hoàn toàn đúng, nhưng nó lại đặt ra một vấn đề: đó có phải là lời kể chân thực không? Chuyện kể là gì?

Có thể mở ra một cuộc thảo luận dài về điều này, bởi vì việc kể chuyện không phải là sự thỏa mãn bản ngã của việc thể hiện bản ngã của chính mình. Trên thực tế, nó hoàn toàn ngược lại. Khi tôi sử dụng bản ngã của mình trong việc kể chuyện, tôi đưa nó vào một không gian thời gian không phải là hiện tại. Vậy có lẽ bạn nói đúng: câu hỏi thực sự là việc mở lại cuộc thảo luận về việc kể chuyện.

Truyện kể là việc sử dụng một ngôn ngữ – hình ảnh, văn bản hay lời nói – có thời gian và có quy tắc; có ngữ pháp và cú pháp. Là một sinh vật hữu phàm, cuộc sống của chúng ta là sự tương tác liên tục giữa những ràng buộc, quy tắc, luật lệ và chuyển động. Nếu tôi phải xây dựng một câu chuyện kể, bao gồm cả câu chuyện của chính mình, tôi phải xây dựng nó trong thời gian: nó phải có quá khứ, hiện tại và tương lai.

Khi Heraclitus nói “Tôi đã tự tra xét mình”, ông muốn nói rằng tôi đã tự tra xét lại chính mình; và trong quá trình tra xét lại cuộc đời mình, bao gồm cả việc kể lại những sự kiện đã xảy ra, tôi đã tìm thấy một điều gì đó khác biệt với chính mình — vì tôi đã thực hiện việc suy nghĩ rằng cái khác ngoài mình, cái tôi phản chiếu, là khác biệt, là một sự khác biệt. Nếu bạn không tạo ra vết thương của sự khác biệt đó để đánh giá chính mình, bạn sẽ chỉ nhận ra được bóng ma của chính bản ngã của mình, hoặc sẽ rơi vào sự điên cuồng.

Tại sao ngày nay lại phổ biến đến vậy tình trạng không thể viết được? Tôi không nghĩ rằng điều này phụ thuộc vào trường học. Đó là sự thiếu khả năng chờ đợi và không thể gắn kết tư tưởng với cấu trúc ngữ pháp. Không biết cách xử lý cấu trúc ngữ pháp là một thực tế tâm lý: ngôn ngữ là thời gian và nó được xây dựng trên những ràng buộc. Sáng tạo phải có những ràng buộc để phát triển. Ý tưởng phải có những quy tắc, nếu không nó sẽ trở thành điên loạn, mê sảng — nó sẽ rơi vào tình trạng bệnh lý. Điều gì phân biệt sự tưởng tượng với điên loạn? Chính xác là ý niệm về ranh giới.

Tôi muốn nhấn mạnh vấn đề tường thuật này, bởi vì ngày nay chúng ta cần phải đấu tranh hết mình để bảo vệ nó. Không phải là tường thuật đã biến mất. Mà là những hình thức tường thuật mới trong xã hội ngày nay cần phải bao gồm việc giáo dục về yếu tố tường thuật. Việc tiếp xúc liên tục với chính bản thân là một hình thức tự ái không kiểm soát được.

Khi điểm tham chiếu không còn là một tấm gương nữa mà là một hình ảnh đã được thay đổi thì sẽ có những thay đổi nào?

Có một vấn đề: những hình ảnh đã được chỉnh sửa khiến bạn quên đi cơ thể. Những hình ảnh càng cho bạn thấy cơ thể nhiều hơn, thì cơ thể đó sẽ càng trở thành một hình tượng thay thế cho cơ thể thực sự – một cơ thể đang thở, đổ mồ hôi và sống động.

Điều này thậm chí có thể dẫn đến sự biến dạng, vì bạn có thể trở nên thích những cơ thể hoàn toàn biến đổi. Hãy nghĩ về manga trong hệ thống văn hóa khiêu dâm. Mặc dù được cách điệu hóa, manga vẫn cho thấy những cường độ biểu cảm khiêu dâm vượt quá giới hạn của bất kỳ cơ thể nào, đồng thời vẫn thể hiện được hoạt động thể chất. Cơ thể là một cơ thể trao đổi chất: nó sống, thở, ngửi mùi. Đó là một hình thức hoàn toàn khác với những hình mẫu sạch sẽ, bóng bẩy, hoàn hảo này. Đây là một hình thức tôn sùng, và tôn sùng không gì khác hơn là sự thay thế. Bạn trở nên thích hình tượng hư cấu hơn và mong rằng cơ thể của mình sẽ phù hợp với hình mẫu đó. Đó là một hình thức thể hiện cơ thể chiếm vị trí của chính cơ thể.

Thứ hai, có vấn đề về hình ảnh. Hình ảnh luôn luôn có định nghĩa về mặt lịch sử và có thể được hiểu qua xã hội đã tạo ra chúng. Trong các xã hội nghèo, béo là điều đẹp đẽ và tròn trịa là điều đáng ngưỡng mộ; trong các xã hội giàu có, béo là thứ phải bị loại bỏ, là dấu hiệu của sự nghèo khó. Hãy nghĩ về các người mẫu — người Pháp gọi họ là búp bê người mẫu, mang ý nghĩa khá mạnh mẽ. Cơ thể trở thành phương tiện để mang quần áo, chứ không phải ngược lại. Có một sự đảo lộn giữa phương tiện và mục đích: quần áo không còn làm tôn lên cơ thể nữa, mà cơ thể lại làm tôn lên quần áo. Và ngày nay, sự mảnh mai, sự sắp xếp hoàn hảo tuyệt đối này, đòi hỏi một sự rèn luyện rất mạnh mẽ về ý chí.

Đầu tư vào phẫu thuật tạo hình âm vật đã tăng mạnh trên toàn thế giới. Tại sao, trong một xã hội vốn được cho là không có những định kiến về tình dục, nhiều người lại cảm thấy xấu hổ về vẻ ngoài của cơ thể mình?

Đây là một hình thức đồng hóa theo khuôn mẫu. Mô hình khiêu dâm đã trở thành nơi học tập cho những cô gái và những chàng trai trẻ. Câu hỏi của tôi là: điều gì sẽ xảy ra với tính gợi cảm? Tôi không muốn nói rằng đó là nguyên tắc của người quan sát, nhưng nó cũng gần với điều đó. Bạn phải nhìn thấy — và sau đó tính thể xác không còn quan trọng nữa. Đó là sự thừa thãi của mô hình vẻ ngoài.

Và có những mâu thuẫn, vì chứng rối loạn chức năng cương dương, ví dụ, là một hiện tượng cực kỳ phổ biến, với mức độ rộng lớn. Ở một bên là mong muốn của đàn ông về một chiếc dương vật khổng lồ; ở phía bên kia là tình trạng này dường như ảnh hưởng đến mọi thế hệ. Người ta nên đặt câu hỏi về loại tình dục nào đang diễn ra ở đây. Một cuộc tương tác tình dục tốt là một sự tương hợp, trong đó hai người cùng nhau nhận được sự tương hợp. Nó không phải là hai người xa lạ thực hiện một hoạt động mang tính máy móc. Máy móc không phải là một khía cạnh tình dục, mà là một khía cạnh biểu hiện. Và điều đó mang lại một loạt các vấn đề nghiêm trọng: không thể đạt được sự đồng cảm, phải tuân thủ những quy tắc – một loạt các vấn đề nghiêm trọng.

Phẫu thuật thẩm mỹ và triết học đã gặp nhau hôm nay, có lẽ là lần đầu tiên. Liệu việc đó có cần thiết không?

Điều này là cần thiết, vì những hiện tượng lịch sử, xã hội và văn hóa như vậy phải được đối mặt. Không thể tưởng tượng được rằng các nhà triết học chúng ta lại quan tâm đến đạo đức sinh học chứ không phải là phẫu thuật thẩm mỹ.

Có phải đủ không?

Đó không đủ. Rất không đủ.